Kto napisał Czerwonego Kapturka

Czerwony Kapturek to najlepszy przykład na to, że baśń rzadko ma jednego autora. Ta sama opowieść istnieje w trzech wersjach, które różnią się nie szczegółem, tylko zakończeniem — a zakończenie jest w baśni wszystkim.

Wersja ludowa — bez autora

Opowiadano ją we Francji i północnych Włoszech na długo przed drukiem. Dziewczynka spotyka wilka, wilk dociera do babci pierwszy, a dziewczynka wymyka mu się własnym sprytem — mówi, że musi wyjść za potrzebą. Wilk przywiązuje jej sznurek do nogi, żeby nie uciekła, a ona przywiązuje sznurek do drzewa i wraca do domu. Nikt jej nie ratuje, bo nie ma kto.

Charles Perrault, 1697

Pierwszy, który ją spisał. Jego wersja kończy się tym, że wilk zjada dziewczynkę — i na tym koniec, bez ratunku. Pod spodem stoi wierszowany morał ostrzegający młode panny przed miłymi nieznajomymi, co pokazuje, dla kogo naprawdę pisał: dla dworu, nie dla dzieci.

Bracia Grimm, 1812

To oni dopisali myśliwego, który rozcina wilkowi brzuch i wyjmuje babcię i wnuczkę żywe. Ich wersja dodaje też drugą część, w której Kapturek spotyka kolejnego wilka i tym razem wie, co robić: nie zbacza ze ścieżki, ostrzega babcię i razem go przechytrzają. Ta wersja przetrwała i to ją zna dziecko, które nigdy nie słyszało ani o Perraulcie, ani o Grimmach.

Dlaczego te wersje tak się różnią

Bo pisano je dla różnych ludzi. Perrault układał swoją dla dworu — stąd ostrzegawczy morał i brak ratunku: to przypowieść dla dorosłych o ufności wobec obcych. Grimmowie wydawali książkę, którą kupowały rodziny, a rodzina nie chce, żeby dziecko usnęło na scenie, w której wszyscy zginęli.

Wersja ludowa nie była ani jednym, ani drugim. Opowiadano ją wieczorem, wśród dorosłych, i dziewczynka radziła sobie sama, bo w tamtym świecie nikt nikogo nie ratował.

Skąd się wziął czerwony kapturek

Szczegół, który wszyscy pamiętają, pojawia się dopiero u Perraulta — w wersjach ludowych dziewczynka nie ma żadnego nakrycia głowy. Perrault dodał go jako znak rozpoznawczy i tak dobrze trafił, że po trzystu latach baśń nazywa się od czapeczki, a nie od wilka.

Którą wersję czytać dziecku

Do mniej więcej piątego roku życia — Grimmów, z myśliwym. Nie dlatego, że trzeba łagodzić, tylko dlatego, że dziecko znosi w baśni strach, jeśli strach się kończy, a ostrzeżenie ma sens tylko wtedy, gdy da się na nie zareagować. Wersja Perraulta, w której pomyłka jest ostateczna, zostawia małe dziecko ze strachem i niczym więcej.

Nasza wersja idzie za Grimmami: napięcie zostaje, wilk nikogo nie zjada na oczach czytelnika, a babcia i wnuczka wracają do domu.

Starszemu dziecku warto opowiedzieć wersję ludową z pamięci: sznurek przywiązany do drzewa zapada w pamięć na trzydzieści lat i jest to jedyna wersja, w której dziewczynka ratuje się sama.

W każdej wilk powinien zostać groźny. Dzieci bardzo szybko wyczuwają baśń, której wyrwano zęby, i przestają jej słuchać.