MarytaleTa sama baśń w dwóch książkach potrafi się różnić tak, że trudno uwierzyć, iż to jedna opowieść. Nie trzeba jednak znać historii literatury, żeby się zorientować: wystarczy kilka szczegółów, które zdradzają autora natychmiast.
Kopciuszek: pantofelek
Szklany pantofelek, dynia, wróżka chrzestna i północ — to Perrault, rok 1697. Złoty pantofelek, suknia od ptaków przy drzewku na grobie matki i gołębie wydziobujące siostrom oczy — to bracia Grimm. Wersja Disneya idzie za Perraultem, dlatego szklany pantofelek zna każdy, a złotego prawie nikt.
Czerwony Kapturek: myśliwy
Jeśli na końcu przychodzi myśliwy i rozcina wilkowi brzuch — to Grimmowie. Jeśli wilk zjada dziewczynkę i na tym się kończy, a pod spodem stoi wierszowany morał — to Perrault. Jeśli dziewczynka ratuje się sama, bez niczyjej pomocy, to wersja ludowa, starsza od obu.
Śpiąca Królewna: co po przebudzeniu
U braci Grimm baśń kończy się pocałunkiem i weselem. U Perraulta to dopiero połowa: druga część opowiada o teściowej-ogrzycy, która chce zjeść wnuki. Tej części nie ma w żadnej książce dla dzieci i mało kto wie, że w ogóle istnieje.
Ogólna zasada
Perrault kończy morałem — dosłownie, wierszem, i często ironicznym. Grimmowie kończą sprawiedliwością: zły jest ukarany, dobry nagrodzony, i nikt tego nie komentuje. Andersen bywa, że nie kończy dobrze wcale.
A jeśli baśń nie ma żadnego z tych znaków, jest powtarzalna i bohaterowie wołają jeden drugiego po kolei — to baśń ludowa, i autora nie ma.
Roszpunka: czym się zdradza
Jeśli Roszpunka pyta, czemu sukienka robi się ciasna — to pierwsze wydanie braci Grimm z 1812 roku. Jeśli pyta, czemu czarownicę ciągnie się trudniej niż księcia — to wydanie siódme z 1857. Jeśli nie pyta o nic, bo książę wchodzi i wychodzi bez śladu, to któraś z późniejszych przeróbek dla dzieci.
Królewna Śnieżka: kto jej chce śmierci
Własna matka — pierwsze wydanie. Macocha — wszystkie następne. To najkrótszy sposób sprawdzenia, jak stara jest wersja, którą się trzyma w ręku.
Kopciuszek: wróżka czy drzewo
Wróżka chrzestna, dynia i północ — to Perrault, 1697. Drzewo leszczynowe na grobie matki, biały ptak i złoty pantofelek — bracia Grimm, 1812.
Jeśli siostry przymierzają pantofelek i nic się nie dzieje, czytasz Perraulta. Jeśli matka podaje im nóż, czytasz Grimmów.
Czerwony Kapturek: czy ktoś przychodzi
Nikt nie przychodzi i wilk wygrywa — Perrault. Myśliwy rozcina wilkowi brzuch — bracia Grimm. Jeśli po wszystkim dziewczynka spotyka drugiego wilka i po prostu go mija, masz pełną wersję Grimmów, którą wydawcy zwykle skracają.
Mała Syrenka: nóż czy ślub
Andersen kończy tak: syrenka nie zabija księcia, rzuca nóż w morze i zamienia się w pianę. Każde inne zakończenie jest późniejsze i nie jest jego.
Po co to wiedzieć: nie po to, żeby poprawiać dziecko, tylko żeby nie zgubić się w rozmowie. „W tej książce opowiedziano to inaczej” jest zdaniem prawdziwym i ciekawszym niż „to nieprawda”.