Polskie łamańce językowe, które zna każdy

12 łamańców

To są te, które zna każdy dorosły w Polsce, bo usłyszał je na podwórku i już nigdy nie zapomniał. Wszystkie są ludowe i anonimowe — nikt nie wie, kto pierwszy powiedział «stół z powyłamywanymi nogami», i właśnie dlatego mówi się go od pokoleń.

Zaczynajcie bardzo wolno, tak wolno, żeby nie dało się pomylić, i przyspieszajcie z każdą kolejką. Zasada jest odwieczna: trzy razy pod rząd i bez śmiechu.

Stół z powyłamywanymi nogami.
Co łamie język: Jedno słowo, siedem sylab i trzy razy «wy» w środku. Najkrótszy polski łamaniec i najczęściej przegrywany — po trzecim razie wychodzi «powywyłamywanymi».ludowy
W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie.
Co łamie język: Najsłynniejsze zdanie polszczyzny: «szcz», «chrz», «brz» i «trz» w jednym wersie. Ten wers jest starszy niż wiersz Jana Brzechwy z 1936 roku i krąży sam od XIX wieku — dlatego podajemy tu tylko jego. Samego wiersza «Chrząszcz» nie przedrukowujemy, bo jest wciąż chroniony prawem autorskim.ludowy
Czarna krowa w kropki bordo gryzła trawę kręcąc mordą.
Co łamie język: «Kr» cztery razy, a między nimi «tr» i «rd». Rymuje się, więc wpada w ucho i zostaje na lata.ludowy
Król Karol kupił królowej Karolinie korale koloru koralowego.
Co łamie język: Dziewięć słów na «k», z czego sześć zaczyna się od «kor» albo «kar». Ucho przestaje je rozróżniać przy czwartym.ludowy
Nie pieprz, Pietrze, pieprzem wieprza, wtedy szynka będzie lepsza.
Co łamie język: «Pieprz», «Pietrze», «wieprza» — te same głoski w trzech układach, plus «rz» na końcu każdego. Klasyczny sprawdzian na «pi» i «wi».ludowy
Szedł Sasza suchą szosą.
Co łamie język: «Sz» i «s» na przemian w czterech słowach. Cztery słowa i przy trzecim powtórzeniu już wychodzi «suszą szosą».ludowy
W czasie suszy szosa sucha.
Co łamie język: Brat poprzedniego, ułożony odwrotnie: najpierw «s», potem «sz». Warto mówić je jeden po drugim, żeby usłyszeć różnicę.ludowy
Jerzy nie wierzy, że na wieży leży sto talerzy.
Co łamie język: «Rz» i «ż» pięć razy, a do tego rym na «erzy» w każdym wersie. Dziecko zapamiętuje go po dwóch powtórzeniach.ludowy
Przeleciały trzy pstre przepiórzyce przez trzy pstre kamienice.
Co łamie język: «Prz», «trz», «pstr» — trzy najtrudniejsze zbitki polszczyzny obok siebie. «Pstre» to miejsce, w którym łamie się prawie każdy.ludowy
Szła pchła koło wody, pchła pchłę pchała do wody.
Co łamie język: «Pch» pięć razy — zbitka, której nie ma w żadnym innym polskim słowie. Tu nie chodzi o szybkość, tylko o to, by w ogóle ją wymówić.ludowy
Cesarz często czesał cesarzową, a cesarzowa często czesała cesarza.
Co łamie język: «Cz», «c» i «sz» w czterech słowach o tym samym rdzeniu. Druga linia odwraca kolejność i tam wszystko się rozsypuje.ludowy
Wyrewolwerowany rewolwerowiec wyrewolwerował rewolwer.
Co łamie język: Jedno słowo w trzech formach, każda dłuższa o sylabę. Osiem «r» w trzech słowach — to sprawdzian na polskie «r» jak żaden inny.ludowy

Jak je ćwiczyć

Te dwanaście dziecko zapamięta na całe życie, więc warto poświęcić im czas, zamiast lecieć przez wszystkie naraz. Bierzcie jeden na tydzień. Najpierw mówicie go wy — powoli, wyraźnie, z przesadą. Potem na zmianę: wy pierwszą połowę, dziecko drugą. Dopiero na końcu całość i na czas. Sprawdza się też mówienie ich w drodze: w samochodzie, w kolejce, na spacerze — łamaniec nie potrzebuje stołu ani książki, i to jest cała jego przewaga nad każdą inną zabawą słowną. A kiedy dziecko się zatnie i zdenerwuje, pomylcie się wy w następnej kolejce: łamaniec przestaje być zabawą w chwili, gdy myli się tylko jedno z dwojga.

Więcej łamańców

Po łamańcach bajka: ilustrowane bajki na dobranoc w Marytale →

Ludowe łamańce językowe, anonimowe, w domenie publicznej. Wers o chrząszczu ze Szczebrzeszyna podajemy osobno, bo krąży od XIX wieku — wiersza Jana Brzechwy «Chrząszcz» (1936), który się na nim opiera, nie przedrukowujemy, ponieważ jest chroniony do 2037 roku. Wybór i uwagi są od Marytale. Źródło: Wikipedia, łamaniec językowy.