Marytale
Çocuk bilmeceleri ve cevapları
155 bilmece
Bilmece, Türk çocuk dilinin en eski oyunudur ve bir şey öğretmek için değil BAKMAYI öğretmek için kurulmuştur. «Yeşil ceketli, kırmızı göbekli, siyah düğmeli» der ve çocuk karpuzu bulur — kimse ona karpuzun kabuğundan söz etmemiştir, o yalnızca bir kez kesilmiş karpuza bakmıştır.
Buradaki bilmecelerin 91'i anonim Türk halk bilmecesidir; sözlerine dokunulmadı, yalnızca yazımı bugünkü kurallara göre düzeltildi. Okul öncesi bilmecelerini biz yazdık; komik bilmecelerin bir kısmı herkesin bildiği klasik şakalar, kalanı bizim. Cevaplar sayfadan silinmedi, yalnızca kapatıldı: «Cevabı gör» yazısına dokununca açılır, böylece isteyen önce düşünür, isteyen doğrudan okur.
Halk bilmecelerini tek tek okuyup seçtik. Bilmeceler iki nedenden biriyle dışarıda kaldı: ya bugünün çocuğunun hiç görmediği bir köy aletini soruyordu, ya da kaba bir söz içeriyordu. Çocuğun bilemeyeceği bilmece oyunu bozar.
Halk bilmecesi düşündürür, komik bilmece güldürür — ve ikisi aynı şey değildir. Buradaki soruların cevabı bilgiyle bulunmaz: ya kelimenin kendisiyle oynar, ya da soruyu soranın beklediğinin tam tersini söyler. «Bir odada üç mum yanıyordu. İkisini söndürdüm. Kaç mum kaldı?» — üç. Mum söndürünce kaybolmuyor ki.
Fil buzdolabına nasıl girer?
Cevabı gör
Kapağı açar, girer, kapatır. Başka yolu yok
Peki zürafa buzdolabına nasıl girer?
Cevabı gör
Önce fili çıkarır. Fil hâlâ içeride çünkü
Bir odada üç mum yanıyordu. İkisini söndürdüm. Kaç mum kaldı?
Cevabı gör
Üç. Söndürdüm, yok etmedim
Kolay bilmece kısa bilmece değildir; çocuğa YAKIN bilmecedir. Güneş, kar, gölge, göz, diş — hepsi her gün gördüğü şeyler ve cevabı bulmak için hiçbir şey bilmesi gerekmez, yalnızca bakması yeter. Bu yüzden ilk bilmeceler buradan seçilir.
Çıt dedi, çalıya düştü
Cevabı gör
Güneş
Uzundur oktur, gölgesi yoktur
Cevabı gör
Su
Dağdan gelir, taştan gelir, başı püsküllü eniştem gelir
Cevabı gör
Su
Okul öncesi çocuk için bilmecenin zorluğu uzunlukta değil, TANIDIKLIKTA. Halk bilmecelerinin çoğu köyü bilen bir çocuğa yazılmıştır — ardıç, maşa, çakmaktaşı, baca. Üç yaşındaki bir çocuk bunları hiç görmediyse bilmeceyi çözemez ve çözemediği için oyunu bırakır.
Havlar havlar susmaz, kapıdan ayrılmaz.
Cevabı gör
Köpek
Uzun kulak, kısa kuyruk, havucu görünce durmaz.
Cevabı gör
Tavşan
Suda yaşar, sesi yok, yüzgeci var, ayağı yok.
Cevabı gör
Balık
Hayvan bilmecesi çocuğun en kolay başladığı yerdir, çünkü hayvanı zaten tanıyor: geriye yalnızca sesi, yürüyüşü ya da kuyruğunun rengi kalıyor. «Daldan dala, kırmızı pala» der ve çocuk sincabı bulur — çünkü palayı değil, kuyruğu düşünür.
Min min ayaklı, minti kulaklı, Alaca donlu, tokmak başlı
Cevabı gör
Kedi
Ağırır, bağırır Akça bebek doğurur
Cevabı gör
Tavuk
Dağdan gelir sekerek, kuru üzüm dökerek
Cevabı gör
Keçi
Meyve bilmecesi neredeyse her zaman renkle başlar: «Yeşil ceketli, kırmızı göbekli, siyah düğmeli» — ve çocuk karpuzu bulur, çünkü karpuzu kesilmiş hâlde görmüştür. Bu bilmeceler mutfakta sorulmak için yapılmış gibidir.
Benim bir fırınım var Dört tane ekmek alır
Cevabı gör
Ceviz
Gelin içeride, saçı dışarıda
Cevabı gör
Mısır
Yanına gittim ki hışırar Yılan değil yapraktır Yattığı yer topraktır
Cevabı gör
Karpuz
Eşya bilmecesi en eski türdür ve mantığı hep aynı: nesneyi canlı gibi anlatmak. Süpürge «başı topuz, saçı otuz» olur, ceket «kolu var, ayağı yok» olur. Çocuk cevabı bulduğunda evine bir daha başka gözle bakar.
Uzun oluk, dibi delik
Cevabı gör
Baca
Uzun uzun odalar, birbirini kovalar
Cevabı gör
Tren
İki kardeş yan yana bakar
Cevabı gör
Maşa
Yaşa göre nasıl oynanır
3–4 yaş. Yalnızca cevabı görebildiği bilmeceler: güneş, kar, gölge, göz, diş. Bu yaşta bilmece bir sınav değil, bir fark etme oyunudur — gölge bilmecesini gölgede sorun, cevap ayağının dibinde durur. Kolay bilmeceler derlemesi bunun için seçildi.
5–6 yaş. Hayvan ve meyve bilmeceleri. Çocuk artık benzetmeyi takip edebiliyor: «daldan dala, kırmızı pala» derken palayı değil kuyruğu düşünüyor. Cevabı hemen söylemeyin; beklemek oyunun yarısıdır ve yanlış cevap da bir cevaptır — «neden öyle düşündün?» sorusu bilmeceden uzun sürer.
7 yaş ve üstü. Eşya bilmeceleri ve bir de tersi: bir eşya seçip ONU anlatmasını isteyin, adını söylemeden. İlk denemede zor gelir, üçüncüsünde çocuk kendi bilmecesini kurar — halk bilmeceleri de tam böyle doğdu.
Bilmecelerden sonra bir masal: Marytale’de resimli uyku masalları
Halk bilmeceleri anonimdir ve kamu malıdır; sözlerine dokunulmadı, yalnızca yazımı düzeltildi; seçim ve açıklamalar bizimdir. Okul öncesi bilmecelerin tamamını Marytale yazdı. Komik bilmecelerin bir kısmı herkesin bildiği klasik şakalardır, kalanını Marytale yazdı; hiçbiri halk bilmecesi olarak sunulmaz — her sayfada hangisinin hangisi olduğu yazılıdır. Kaynak: Vikikaynak.